MIZORAM PRESBYTERIAN CHURCH (Presbyterian of India)
by CKṬP
KOHHRAN-A MIZO ṬAWNG HMAN DAN DIK
Zirna in tih lohvah chuan Mizoramah hian Biak in hi a huhova kan inhmuhkhawm tamna ber a ni hial awm e! Hetiang a nih avang hian Kohhran-a kan ṭawng hman dan hian nghawng a nei thui thei hle a. Thu leh hla lama tui mi deuhte phei chuan ṭawng dik lo kan hman tam tak deuh chungchangah hian Kohhran hruaitute pawhin mawhphurhna chin nei ve pawhin an hria a ni. A enga pawh chu lo ni se, Kohhran huanga ṭawngkauchheh kan hman danah hian insiam ṭhatna tur kan ngah hlein a lang.
Mizoram chhim leh hmar, chhak leh thlanga mi chengte hian Mizo ṭawng dik ni a kan hriat pawh hi a inang lo thei ve viau mai. Kan zir turah pawh hian dik zawk nia kan hriat a in ang lo thei viau mai thei. Engpawh ni se, a in ang tlanga kan hman atana ṭha tur nia kan han ziakte hi kan zawm theih chuan khawiah pawh Kohhran hruai hna thawk ila, kan zahpuiawm dawn lo a ni.
Hetiang lama min ṭanpuitu atan ‘Pathian Biak Inkhawm Kaihhruaina Bu’ phek 1-6 chhiar ni bawk se. Hetiang hian kan hriat atana ṭhate tlangpui deuh takin han tarlang ila :-
1. Chairman hriat atana ṭhate
-
- Chairman ṭhenkhatin, “Kan inkhawmte lo ṭan tawh ila,” an ti ṭhin a. Inkhawm hi pakhat aia tam sawina a nih lem loh avangin ‘te’ tih lam tel kher lovin, “Kan inkhawm lo ṭan tawh ila,” tih mai hi a remchang zawkin a lang.
-
- Chairman-in, “Tunah puan tur ṭul awm apiangte puang turin kan Secretary kan lo sawm tawh ang a,” tih duah aiin, “Kohhran thupuan i lo ngaithla ang u,” tih mai hi a awlsam zawk a, hun a heh lo zawk bawk.
-
- Chairman-in ṭantu a koh danah tawi fel leh dik taka, “Ṭantu tur lo sawm tawh ila,” tih mai hi a ṭha khawp mai. An hming kan sawi tel duh a nih pawhin a ṭha a. Ṭhenkhatin, “Kan ṭantu ṭanna hun min hmansak turin lo sawm ila,” an ti duah ṭhin hi a sei bakah ṭansak tih hi a dik chiahin a lang lo. Thuhriltu kan sawm pawh hian thu min sawisak turin kan ti ngai lo.
-
- Zaipawl sawm danah hengte hi hriat ni se – “Kohhran zaipawl Pathian fak hla hlan turin lo sawm ila,” ti kan awm ve leh zauh thin. “Kohhran zaipawl Pathian fak hla sa turin lo sawm ila,” tih hi a inhmeh zawk. Thawhlawm/thilpek lamah hian ‘hlan’ tih hi kan hmang a, zaipawl lamah chuan ‘sa’ tih hman hi a inhmeh. Tin, Tualchhung Kohhran atanga kan ṭhalaite zai hi ‘KTP zaipawl’ ni lovin, ‘Kohhran zaipawl’ an ni.
-
- “Kan thuhriltu koh nan Hla no…kan sa ang a, kan sak zawhah a hmun luah nghal sela,” tih aiah, “Pathian kan fak/chawimawi nan hla no… kan sa ang a, chu mi zawhah a hmun luah nghal sela,” tih zawk nise. Chutiangin, “Ban nan hla no…. kan sa ang a, kan thuhriltuin malsawmnain min tin ang a,” tih aiah, “Pathian fak/chawimawi nan hla no…. kan sa ang a, kan thuhriltuin malsawmnain min ṭin anga/Lalpa ṭawngṭainain kan ṭawngṭai ang,” tih ni se. Thuhriltu koh nan emaw ban nan emaw ringawta hla sak ai chuan Pathian fak/chawimawi nan kan sa zawk tur a ni.
-
- Malsawmnaa inkhawm ṭin tura kan insawm hian, “Malsawm ṭawngṭainaa kan inkhawm min ṭin turin …. lo sawm ila” ti kher lovin, “Malsawmnaa kan inkhawm min ṭin turin …. lo sawm ila,” tih mai hi a tawk. Pathian biak inkhawm hruaina bu-ah pawh ‘Malsawmna hi ’Malsawm ṭawngṭaina’ tih kher a ngai lo,” tih a ni.
2. Secretary hriat atana ṭhate
-
- Secretary-in thu a puanin tlak duah loh a ṭha. Inkhawmpui/Conference thlen ṭuma tualchhung programme puan ṭeuhte hi chin loh hram tur a ni.
-
- Lawmthu sawi hi Secretary mawhphurhna a ni tlangpui ṭhin a. Lawmthu sawi dawna sawi thiam a har dan thuhmaa neih duah hi a ṭul lem lo. Tin, lawmthu sawi e ti lovin ‘lawmthu sawi ka duh a’ tiin lawmthu sawi tak tak mang si lovin a ṭilṭiak der theih. Tin, lawmthu vawikhat sawinaa ‘lawmthu kan sawi mawlh mawlh a ni’ han tih zente pawh hi a chuangtlai mai mai a. ‘Lawmthu sawi kan ba nasa’ tih changte kan nei bawk a. Sawi kual sawi kual lova lawmthu sawi mawlh mawlh mai hi a ṭha maiin a lang.
-
- Thiamna lo sang chho zelah sapṭawng pawh hi kan uar ta lutuk em aw? A theih chen chenah Kohhran Secretary thupuanah pawh hian sapṭawng hi pumpelh a ṭha khawp mai.
-
- Lalpa Zanriah Sakramen kilho tur chungchang puannaah a ṭhehtu tur hi buatsaihtu tiin kan sawi ta zel zawk a. Upaten an buatsaih a, Pastor/Minister-in a ṭheh a ni zawk mah awm e.
-
- Secretary thupuanah hian ‘turah ngai ila’ tih hi kan hmang uar ta lu deuh niin a lang. (Rawngbawltu dang pawh kan bang chuangin a lang lo). A hman hun taka hman chu a ṭhain a dik thova, amaherawhchu, hawihhawmnaa ngaiin a hman lohna turah pawh kan hmang tam ta deuh niin a hriat. Thil chiang saah chuan hman loh a ṭha zawk.
3. Ṭantu leh thuhriltu hriat atana ṭhate
-
- “A thu kan tihrik takte Lalpan malsawm rawh se,” tih aiah “A thu kan chhiar/sawi takte Lalpan malsawm rawh se,” tih hi a mawi zawk.
-
- Thusawi zawh a, “A ṭha laite a awm chuan Lalpan malsawm rawh se,” tih aiah “A thu kan sawite Lalpan malsawm rawh se,” tih mai hi a mawi zawkin a lang.
4. Bible chhiar dawna kan ṭawng hman dante
-
- Kohhran mipui hmaa Bible chhiar tura kan din chhuah hian “Bible chang i lo chhiar ang u,” tih mai a awl hle a. “Pathian thu thianghlim i lo ngaithla ang u,” tih emaw “Pathian lehkhabu thianghlim i lo chhiar ang u,” tih hi mi dang tan ngaihthlak a nuam zawkin a lang. ‘Thu’ tih hi ‘ngaithla’ tihin a zawm hi a inhmeh a. Chutiang bawkin ‘lehkhabu’ tih hi ’chhiar’in a zawm hi a inhmeh bawk.
-
- Bible bu mal hming kan sawi danah hian fimkhur a ngai hle bawk. A bula a hming an puttir hawrawppuia an ziak dan ang anga sawi mai hi mi dang tan ngaihthlak a nuam ber fo. Entir nan, Galatia rama mite hnena Tirhkoh Paula lehkha thawn leh Hebraite hnena lehkha thawn sawi chhuah danah hian fimkhur a ngai zual a. Galatia hi khua ni lovin ram hming a ni a, Hebraite pawh hi khaw hming ni lovin Juda Kristian hote sawina a ni. ‘Thawnkhat Timothea’ tih ai chuan ‘Timothea hnena Tirhkoh Paula lehkha thawn pakhatna …’ tih hi a mawi zawk. Chutiang zelin a dangte pawh ……..
5. Ṭawngṭai dan Theology dik
-
- Ṭawngṭai dawn a, “Tlemin/tawitein ka’n ṭawngṭai ang e,” tih kher hi a tul lem lo khawp mai, “I ṭawngṭai ang u,” tih hi a tawk viau tho.
-
- Chairman-in mi dang Pathian hnena thilpek/thawhlawm hlan tura a sawmten thuhriltu tur tana chham tel duah hi a tul lemin a lang lo. Pathian hnena lawmthu sawi leh hlan mai kha a tih tur niin a lang. Tin, a tawpa ‘Lal Isua hmingin kan dil a che’ tih aiin ‘Lal Isua hmingin kan hlan a che’ tih hi a inhmeh zawkin a hriat. A tawp a thlen hmaa a hlan a, thil dang a dil leh a nih chuan ‘… kan dil a che’ tih pawh a inhmeh tho.
-
- “Lalpa min hmangaih ṭhintu,” ti kan awm fo. Pathian hmangaihna hi chu ‘a reng thil’ a ni a, ṭhin hi chuan reng a kawk lo va, chuvangin, “Lalpa min hmangaihtu,” tih mai hi a dik zawkin a lang.
-
- Tunhnai deuh 2001 bawr vel atang khan ‘Ka Pa Thlarau Thianghlim’ tih hi mi ṭhenkhatin an ṭawngṭainaah an hmang uar hle bawk. Pa hi Pathian a ni a, Fapa pawh Pathian a ni a. Thlarau Thianghlim pawh Pathian a ni a. Thlarau Thianghlim hi Pa anga sawi a ni ngai lo.
-
- Hman deuh, kum 1984 vel atang khan kan ṭawngṭai hmawrbawknaah ‘lawmthu sawi chungin ka/kan dil a che’ tih kan ching hle a. Tun thleng hian mi tam tak chuan kan la hmang uar hlein a hriat. Kan ṭawngṭai hian a tir lamah Pathian hnenah lawmthu kan sawi tlangpui a. A tawp lama ‘lawmthu sawi chungin’ han tih leh hi a chuangtlai deuh mai mai chuan a lang. A ṭhen phei chuan inhlan ṭawngṭaina pawh ni si lovah ‘lawmthu sawi chungin kan rawn inhlan thar leh e’ an ti daih a. Lal Isua hminga dilna lamin a hmawr an bawk fuh lo deuh hlek thin.
-
- Kan ṭawngṭai hian a tawpah ‘Isu i hmingin ka dil a che’ ti lovin, ‘Lal Isua hmingin ka dil a che’ kan ti tur a ni. Mi dang aiawha ṭawngṭai kan nih chuan ‘ka’ ti lovin ‘kan’ tih kan hmang tur a ni bawk. Pathian hnenah Lal Isua hmingin kan dil tur a ni.
6. Biak inah leh hunserha khawlai ṭawng hman loh
Biak in leh hunserhah chuan ṭawngkam pangngai leh zahawm hman hram hram a ṭha. Hei hi Kohhran zahawmna leh Mizo ṭawng dik humhim nan a tul a ni. Khawlaia kan hman tam tak, entir nan — bon top tih te, chhas tih te, confi tih te, contri tih te, cial tih te, dap tih te, regu tih te, star tih te, leh a dang te hi khawlaiah hman nuamin awlsam viau mah se, Biak in chhungah leh Kohhran thiltihnaah chuan hman loh hram a ṭha.
7. Ṭawng thluk/lam dan
-
- Ṭawngṭai — A nih dan tur pangngaiah chuan ṭai tih lai tak hi buh thar hma chi Ṭai kan lam dan anga lam bulh deuh hmak tur a ni. Amaherawhchu, a tam berten tih dana kan lo neih tawh anga a pangngaia kalpui pawh a sualna a awm chuangin a lang lo.
-
- Thawhlawm — Pathian hnena kan thilpek tling khawm hi ‘thawhlawm’ a ni a. Chuvangin lawm tih laia tak hi thluk hniam hret hian kan lam dik a, kan thluk san hian kan lam dik lo tihna a ni. Sawi tak ang khian a huhova kan thawh lawm tlingkhawm hi ‘thawhlawm’ a ni.
-
- Lalpa Zanriah — Lal tih zawh chiaha pa tih hi thluk san tur a ni. Chutiang zelin Krista sipai tih pawh hi Kris tih zawh chiaha ta tih hi thluk san tur a ni.
Hetiang hian hmang ila a dik zawk ang em?
| Tih aiah (dik lo) | Hetiang hian (dik zawk) |
|---|---|
| Hla i lo sa ila | Hla lo sa ila / Hla i lo sa ang u |
| Kan Fellowship-te lo ṭan ila | Kan Fellowship lo ṭan tawh ila. |
| Ṭanna i lo nei tawh ang u | I lo ṭan tawh ang u. |
| Pathian lehkhabu chhiarna kan nei ang a | Pathian lehkhabu i lo chhiar ang u. |
| Ṭawngṭaina i lo nei ang u | I lo ṭawngṭai ang u. |
| Tunah thawhlawm khawnna kan nei ang a | Tunah thawhlawm kan khawn ang a. |
| Zaipawl hla hlan turin sawmna i lo nei ang u | Zaipawl zai turin i lo sawm ang u. |
| Vawiin niah Kohhran hnatlang kan ṭhahnem hle | Vawiinah Kohhran hnatlang kan ṭhahnemhle. |
| Vawiin zanah zaipawlin hla rem tur | Zaninah zaipawlin hla rem tur. |
| Naktuk zanah ka inkhawm ang | Nakzanah ka inkhawm ang. |
| A thusawi chu a ngaihnawm hle mai! | A thusawi chu a ngaihthlaknawm hle mai! |
| Kohhran Hall-ah thingpui inna a awm ang | Kohhran Hall-ah thingpui in tur a ni ang. |
| Kohhran dan leh dun i hre lo em mai | Kohhran dan leh hrai i hre lo em mai. |
| Biak in velah bawlhhlawh peih loh tur a ni | Biak in velah bawlhhlawh paih loh tur a ni. |
| Biak in kawtah zial bung paih mei mei loh tur a ni | Biak in kawtah zial bung paih mai mai loh tura ni. |
| Zing chaw ei khamah Camping chhuah tur | Tukṭhuan ei khamah Camping chhuah tur. |
| Kan Moderator hi tlai chaw kilpui tur a ni | Kan Moderator hi zanriah kilpui tur a ni. |
| Vanduaina tawkte kha Kohhran angin ṭanpuina kan pe | Vanduaina tawkte kha Kohhranin ṭanpuina kan pe. |
| K.Ṭ.P dawrah sam ka met | KṬP dawrah lu ka met |
| KṬP inhlawh nan Jumble sale hi a hlawkthlak | KṬP inhlawh nan Jumble sale hi a hlawk. |
| An Kohhran chu an khawngaihthlakawm hle | An Kohhran chu an khawngaihthlak hle. |
| Naktukah Upa Liana an zei dawn | Naktukah Upa Liana an zai dawn. |
| Junior mipa zawng han ban phar teh u | Junior mipa zawngin ban han phar teh u. |
| Bible hi phek pawr pawr tur a ni lo | Bible hi keu pawr pawr tur a ni lo. |
| Lal biakna/Lal ṭawngṭaina i lo sawi ang u | Lalpa ṭawngṭaina hmangin i ṭawngṭai ang u. |
| Biak inah rawngbawltuten muthilh an ching | Biak inah rawngbawltute mutthluk an ching. |
| Kan Pastor-in tarmit a bun | Kan Pastor-in tarmit a vuah. |
| Mal min sawm tur chein | Mal min sawm turin. |
| April thlaah Pastor Bial khawmpui kan nei | April thlaah Pastor Bial inkhawmpui kan nei. |
| Biak inah bengchheng siam suh u | Biak inah bengchheng suh u. |
| Kohhran ngialnghet tak an ni | Kohhran ngelnghet tak an ni. |
Hriat tur: Vawiin ni tih kan hman dawn chuan ‘Vawiin ni chu a sa hle mai’ tih ang chiah hian hman tur a ni.
HLA THU CHHIAR LEH HRIL DAN DIK
Thuhmahruai
Hla hian Pathian kan biaknaah hmun pawimawh leh ril tak a luah a. Thua sawifiah zawh loh hlain a sawifiah zawk pawh tam tak sawi tur a awm thei ang. Hman atanga tun thlenga Pathianin a mite a pawlna leh a miten amah kan pawlna hmanraw pawimawh tak a la ni zel a. Mizo-te phei chu hla lamah kan hausa hle a, hnam dangte phei chuan ‘zai hnam’ ang hiala min ngaiin Mizo tawh phawt chu zai thiam turah min ngai vek emaw tih mai tur a ni. India ram Kohhran hruaitu pakhat chuan, “Mizo Kohhran a din chhung chu zai hi a reh tawh lo vang a; Mizo Kristiante an zai chhung chuan Kohhran hi a nung reng dawn a ni,” a ti hial a ni.
Hla thu tam tak hi chhiar leh hril dik har tak tak a ni hlawm a. A ṭhen chu a tlar hnihna emaw a chang pum pui emaw chhiar chhuah phawt loh chuan chhiar leh hril dan tur hriatthiam har takte pawh a ni hlawm a. Pathianin a pek dan leh a phuahtuten an phuah chhan bo thaka hla thu chhiar leh hril a awm theih avangin Biak inah leh hmun dangah pawh kan fimkhur a tul hle a. Sawi tul zawng zawng kan sawi seng lo vang a, inkawhhmuhna ang lekin tlemte hetiang hian han tarlang ila :-
1. Mihring anga biakna/kohna
Entir nan — Kristian Hla Bu (KHB) leh Hla Thar Bu (HTB)-ah te hian mihring hminga kan inkohna anga lam tur chi a awm nual a. Hetiang chi hi fimkhur taka kan chhiar/hril a ṭul. Tlemte han sawi ila, hetiangin — KHB No.1-na chang tina tlar hmasa ber zel:
Thianghlim, Thianghlim, Thianghlim! Engkimtithei Pathian! Thianghlim, Thianghlim, Thianghlim! …. Thianghlim, Thianghlim, Thianghlim! …. Thianghlim, Thianghlim, Thianghlim! Engkimtithei Pathian!
Chutiang bawkin:
-
- KHB No.143 chang 2-na — Ka thlarau tho la, hlim takin …
-
- KHB No.150 chang 2-na — Ka thlarau, bo lovin …
-
- KHB No.198 chang 2-na — Aw, Nang, hahchawlhna lungpui …
-
- KHB No.363 chang 1-na — Zion kan Pathian khawpui …
-
- KHB No.387 chang 1-na — Chawlhna ram, i panin ka rum …
-
- HTB No.253 chang 1-na — Buaina, lo kiang la, ka ram ka chuan ang …
-
- HTB No.256 chang 1-na — Hmana ka lawmna ber, Thlarau min hruai leh rawh …
2. ‘a’ lam zawm tur leh zawm loh tur chite
Entir nan — KHB No.196 chang 1-na, tlar khatna: Lui hnar a awm, thisena luang, tiha ‘Thisen’ leh ‘a’ hi ziak hran a nih chuan thisen luang pangngai a kawk a; ‘thisena’ kan tih chuan a hmaa lui a sawi kha thisena luang a nih thu a hrilhfiah a. William Cowpera’n:
Imanuela thi zamah, Thisen lui a luang chhuak
— tia a phuah khan a tifiah mai awm e!
KHB No.324 chang 1-na: I thisen hlua lo fai nan — tiha ‘hlu a lo fai nan’ tia ziak a nih chuan Lal Isua thisen kha tihfai ngai angin a ngaih theih a, ‘hlua lo fai nan’ tia ziak zawm a nih hi chuan Lal Isua thisen avanga faina kan lo hmuhna tur lam a kawk thung.
3. Chhiar/hril zawm chi leh chi loh te
Entir nan — KHB No.245 ‘Isuan ro a rel e’ tih hla chang 1-na, tlar thumna leh tlar lina hi chhiar zawm tur a ni. Hetiangin:
A lu-ah lallukhum, a ke Bula mi thianghlim nen.
KHB No.324 ‘Lalpa, i aw nema’ tih hla chang 3-na, tlar thumna leh tlar lina hi chhiar zawm tur a ni. Hetiangin:
Rinna leh khawngaihna famkim Atan Isuan min ko.
KHB No.553 ‘Aw Lalpa i malsawmna hlu’ tih hla chang 4-na, tlar lina leh tlar ngana hi chhiar zawm tur a ni. Hetiangin:
I theihnain a tihfai Hun hmuh kan chak.
HTB No.416 ‘Ka dam lai thlipui a ral hunin’ tih hla chang 2-na, tlar khatna leh tlar hnihna hi chhiar zawm tur chi bawk a ni. Hetiangin:
Chu khawpui mawi thlira ka rumna Chuan lungngaih, buaina, thihna thlen thei sela;
HTB No.281 ‘Ka awm khawhar changin’ tih hla chang 3-na, tlar lina leh tlar ngana hi chhiar zawm tur a ni. Hetiangin:
Angel var leh Seraf Te nen fakna an chawlhtir ngai lo.
HTB No.396 ‘Aw, ka Lalpan chenna ram tur’ tih hla chang 2-na, tlar thumna leh tlar lina hi chhiar zawm tur. Hetiangin:
Thihna lui kai hnua kan chenna Tur ngai hian tahlai ka bang thei rih lo.
KHB No.250-na ‘Ni ropui a lo thleng dawn ta’ tih hla, a thunawn tlar thumna:
Aw, ava nuam dawn em! Aw, a va hlimawm dawn em!
— tih hi chhiar tlang puat lovin ‘em’ tih leh ‘Aw’ tih inkarah hian reilote chawlh tur niin a lang.
4. Nuam
Nuam — (ri hniam) entir nan —
-
- KHB No.455 chang 1-na — Tunah a thar hmangaihna eng nuamah
-
- KHB No.474 chang 1-na — Van nuamah chuan tute nge cheng,
-
- KHB No.484 chang 1-na — Vawiin chuan ram nuam tak chanchin ka ngaihtuah a,
Nuam — (Ri kualsang) ‘Phairuam’ kan tiha ‘ruam’ kan lam ang hian lam tur a ni. A awmzia chu ‘ka chak ve e’ tihna a ni.
-
- KHB No.261-na ‘Isua neih ka duh zawk’ tih hla, chang 2-na, tlar thumna — A hming thianghlim tak chu chawi ka nuam zawk e.
-
- KHB No.460 ‘Ni tla ngai lo Zion khawpui’ tih hla, a thunawn tlar lina — Hmuh ka nuam ka lungkham banna turin.
-
- HTB No.288 ‘Ṭapin an rum ngai lo’ tih hla, chang 3-na — Zai ka nuam ve tawh e.
-
- HTB No.283 chang 4-na, tlar lina — Zing thlain khaw thianghlimah len ka nuam e.
-
- HTB No.313 chang 2-na, tlar thumna — Tual an lenna hmuh ka nuam an hmel nen.
5. Thla
Hei hi a khamphei zawnga kan thluk san hret chuan ‘thlarau’ sawina a ni tlangpui ṭhin. Hetiangin:
-
- KHB No.16-na, a thunawn — Chutin fak che thlain a nuam Lalpa,
-
- HTB No.290 chang 1-na, tlar hmasa ber — Ka taksa lungngai mah sela, Vanramah thlain ka leng thin.
‘Thla’ tih tho, thluk hniam (sava thla kan lam anga lam tur) a awm bawk — entir nan:
-
- KHB No.419-na, a thunawn — Thlain an han thlawk ang,
-
- HTB No.290-na chang 1-na, tlar lina — Nakinah thlain ka thlawk ang.
6. Hlim
Hlim (ri kual sang) — ‘Dawhkan khuhna ka hlim’ kan tiha ‘hlim’ kan lam rik ang hian lam/hril tur a ni:
-
- KHB No.191-na chang 1-na — Hlim la, Isua ropuina hliahtu kha ….
Hlim — Hei hi hlimthla/thlahlim atanga lo kal a nih avangin ‘hlim’ tih lai hi thluk hniam tur a ni; entir nan:
-
- KHB No.197-na chang 3-na, tlar lina — Ka chung zawn tihlim rawh.
-
- KHB No.363-na chang 3-na, tlar rukna — Eng leh hlim nuam chu an hmu.
7. Kai
Hei hi thluk san chi leh thluk hniam chi a awm, entir nan:
-
- Pu Rokunga hla, Lentupui kai vel leh … tih ang chi hi chu thluk san tur a ni.
-
- KHB No.250-na chang 2-na, tlar thumna — Thlawkin Jordan ka lo kai ang … tih hi thluk hniam tur a ni.
8. Raltiang & Chungtiang
Heta ‘ral’ tih leh ‘chung’ tih hi thluk hniam a, ‘tiang’ tih lai ve ve hi thluk san leh deuh tur a ni. ‘Van ram’ tih kan lam ang deuh chiah hi a ni mai e:
-
- KHB No.203-na chang 1-na — A saw raltiang tlangah.
-
- KHB No.354 chang 2-na — Raltiang tlang mawi taka;
-
- HTB No.415 chang 2-na — Chungtianga lengin thla an zar.
9. Uai
HTB No.418 chang 3-na, tlar hnihna — Uai lovin pangparte an vul reng e — tiha ‘uai’ tih hi pipu a uai ang zawnga thluk lovin, ‘hnah a vuai’ kan tiha vuai kan lam dan ang deuhva lam tur a ni.
10. Lawmna hla
KHB No.67-na chang 4-na, tlar hmasa ber — A lawmna hla ngaithla teh u — tih hi lawm tihah hian thluk fan paha tihniam lovin lam khamphei mai tur a ni. ‘Mo lawmna thingpui’ kan tiha lawmna tih kan lam dan ang hi a ni.
11. Khawpal
KHB No.260-na chang 3-na, tlar thumna — Khawpalte an lo dam leh ta — tiha ‘khawpal’ tih awmzia hi ‘ramhuai tihnat’ tihna a ni a, ‘pal’ tih hi ri hniama lam rik tur a ni. ‘Ka pal thluk a ni lo’ kan tiha ‘pal’ kan lam ang hian lam rik tur a ni.
12. Krista, Kohhran
KHB No.360-na chang 1-na bul — Krista, Kohhran tan kan ding — tih hi a sap hla chuan “‘For Christ and the Church’ we stand,” tih a ni a. Krista leh Kohhran tan kan ding tihna a ni a. KHB-ah chuan ‘Krista’ tih leh ‘Kohhran’ tih inkarah leh dah lovin Comma (,) dah a ni a. Chuvangin a lam dan turah pawh Krista tih tawp lam hi ri sang lovin a pangngaiin a ri ang.
Zalentir — He hla vek chang thumna tlar thumna Min zalentir vangin tiha ‘e’-ah hian thlukna dah a ni a, hei hian ‘zalen’ tih kan lam dan pangngai angin lam a, tir nen hian lam zawm mai tur a ni.
13. Thihna tur
KHB No.437 chang 3-na, tlar tawp ber — Thihna tur a lo ni — tih hi thih theihna tur (poison) lam ni lo vin, mihring nuna thihna lo thleng thei lam a sawina a niin a lang. A lam rik dan turah pawh ‘kalna tur ka nei’ kan tiha ‘tur’ kan lam rik anga lam rik tur a ni.
HTB No.153 — ‘Sual sipai ral nen ni tin kan indo thin’ tih hla, chang 1-na tlar hnihna — Thih theihna tur hmanga min beih chuan — a tih pawh hi a chunga mi anga lam tur a ni. Thih theihna tur thil chi hrang hranga an beihna a sawina lam a niin a lang.
14. Ral dai
HTB No.293 chang 2-na, tlar thumna — Thlaler ral dai ka rumna ram hi — tiha ‘dai’ tih hi ‘Sakawrdai’ kan tiha ‘dai’ kan lam rik dan ang chiaha lam ve mai tur a ni.
15. Par lai
HTB No.314-na chang 2-na, tlar lina — Par lai tlaini an liam lung a leng e — tiha ‘par lai’ hi ‘vanglai’ tih thluka lam rik chi niin a hriat.
16. Sawi
KHB No.363-na chang 1-na, tlar hmasa ber — Nangma thil ropuite an sawi — tiha ‘sawi’ tih tak hi thenkhatin kan thluk hniam a. ‘Ka chanchin an sawi’ tiha ‘sawi’ tih ri ang hian lam rik tur a ni.
17. Vang na
HTB No.282-na — ‘Buaina reng reng a awm ngai lo’ tih hlaa — Leia hmun nuam ka tan vang na — tih hi a awmzia hriat loh chuan a bo theih hle. A phuahtu hian a khawhar avanga leia hmun nuam vang a tihzia a sawina niin a lang. ‘Lenna tur a vang naa, kan chhuak tho teh ang’ kan tiha vang na kan lam ri ang hian lam rik tur a ni.
Ziaktu hriattirna (transcription notes)
He mi hi PDF Mizo Ṭawng Hman Dik atanga lakchhuah a ni. Hetiang hian siam ṭha a ni:
-
- PDF-a font hlui (PageMaker) chuan Ṭ tan
|leh ṭ tan\a hmang a; a dik zawnga siam let a ni.
- PDF-a font hlui (PageMaker) chuan Ṭ tan
-
- Phek nambar (2–20) leh a inṭhen dan (line break) hlui te chu paih a ni a, thu bung chu a nih ang zelin siam nawn a ni.
-
- §5 -ah chuan PDF-ah
(e)pahnih a awm a (a ziaktu sual); a hnuhnung chu(f)tiin siam a ni.
- §5 -ah chuan PDF-ah
-
- “tlat lina” tih hmun hnih chu “tlar lina” tiin siam a ni.
-
- Ṭawngkam ṭhenkhat PDF-ah hla taka ziak (z a w m, Z i n g, L e i a, K H B) chu a pangngaiin siam a ni.
-
- Thu chu a thlak a ni lo — a dik taka lak chhuah a ni.
Kohhran-a ṭawng hman dik chungchang correction list te chu chhiar awlsam nan table-ah dah a ni; PDF-ah chuan “tih aiah” tih hmangin a inṭhen a ni.








